CIT · Podatek u źródła
Podatek u źródła: pay and refund i należyta staranność. Co musi sprawdzić płatnik?
Kiedy płatnik musi pobrać podatek u źródła mimo umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania? Limit 2 mln zł, rzeczywisty właściciel w orzecznictwie NSA, oświadczenie WH-OSC, opinia WH-OP i zwrot podatku.
Autor: Szymon Krawczyk, doradca podatkowy · aktualizacja 18.11.2026
Polska spółka wypłacająca dywidendę, odsetki albo należności licencyjne zagranicznemu kontrahentowi działa jako płatnik. Musi pobrać podatek u źródła, a jeśli pomyli się na korzyść odbiorcy – sama odpowiada za niepobrany podatek. Od 2019 r. obowiązki płatników zostały znacznie zaostrzone. Wyjaśniam, kiedy działa mechanizm pay and refund, jak wykazać należytą staranność i kiedy trzeba badać, czy odbiorca jest rzeczywistym właścicielem należności.
Należyta staranność – obowiązek przy każdej wypłacie
Zastosowanie obniżonej stawki z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania albo zwolnienia wynikającego z dyrektyw UE wymaga dochowania przez płatnika należytej staranności przy weryfikacji warunków preferencji (art. 26 ust. 1 ustawy o CIT). Obowiązek ten dotyczy każdej wypłaty – także poniżej limitu 2 mln zł. W praktyce płatnik sprawdza:
- certyfikat rezydencji podatkowej odbiorcy,
- czy odbiorca jest rzeczywistym właścicielem należności (beneficial owner) – tam, gdzie jest to warunkiem preferencji,
- czy odbiorca prowadzi w swoim państwie rzeczywistą działalność gospodarczą, a nie jest spółką-skrzynką pocztową.
Rzeczywisty właściciel to podmiot, który otrzymuje należność dla własnej korzyści, sam decyduje o jej przeznaczeniu i nie jest pośrednikiem zobowiązanym do przekazania jej dalej (art. 4a pkt 29 ustawy o CIT).
Kiedy trzeba badać status rzeczywistego właściciela?
Odpowiedź zależy od rodzaju płatności i od tego, z jakiej preferencji korzysta płatnik.
Odsetki i należności licencyjne. Tu wymóg wynika wprost z ustawy – zwolnienie dla odsetek i należności licencyjnych wypłacanych do spółek z UE przysługuje tylko rzeczywistemu właścicielowi (art. 21 ust. 3 pkt 4 ustawy o CIT). Większość umów o unikaniu podwójnego opodatkowania również uzależnia obniżoną stawkę od tego statusu. Weryfikacja jest więc konieczna przy każdej takiej wypłacie.
Dywidendy. Zwolnienie dywidendowe z art. 22 ust. 4 ustawy o CIT nie zawiera przesłanki rzeczywistego właściciela. Potwierdził to NSA w wyrokach z 9 października 2024 r. (II FSK 78/22), z 13 sierpnia 2025 r. (II FSK 1510/22) oraz z 3 lutego 2026 r. (II FSK 674/25). Sądy podkreślają, że tam, gdzie ustawodawca chciał wymagać tego statusu, uczynił to wprost – przy odsetkach i należnościach licencyjnych.
Linia orzecznicza nie jest jednak w pełni jednolita. W wyroku z 6 maja 2025 r. (II FSK 1081/22) NSA zaakcentował obowiązek weryfikacji, czy odbiorca jest właścicielem dywidendy w sensie ekonomicznym. W wyroku z 16 grudnia 2025 r. (II FSK 523/23), dotyczącym dywidendy dla spółki cypryjskiej, brak statusu rzeczywistego właściciela wykluczył zastosowanie zerowej stawki z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Także w korzystnym wyroku II FSK 674/25 sąd zastrzegł, że organy mogą odmówić zwolnienia, gdy struktura ma charakter sztuczny i służy głównie osiągnięciu korzyści podatkowej.
Wniosek: przy ustawowym zwolnieniu dywidendowym status rzeczywistego właściciela nie jest odrębnym warunkiem, ale płatnik powinien sprawdzić, czy odbiorca prowadzi rzeczywistą działalność i nie jest pośrednikiem. Gdy dywidenda korzysta ze stawki z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania – badanie rzeczywistego właściciela pozostaje konieczne.
Usługi niematerialne (doradcze, marketingowe, zarządcze i podobne – art. 21 ust. 1 pkt 2a ustawy o CIT). Od 2022 r. nie są objęte mechanizmem pay and refund. Umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zwykle kwalifikują takie płatności jako zyski przedsiębiorstw, bez klauzuli rzeczywistego właściciela. Do zastosowania umowy co do zasady wystarcza certyfikat rezydencji – przy zachowaniu ogólnej należytej staranności.
Pay and refund – kiedy płatnik pobiera pełną stawkę
Jeżeli suma dywidend, odsetek lub należności licencyjnych wypłaconych w roku podatkowym płatnika na rzecz tego samego podmiotu powiązanego przekroczy 2 mln zł, od nadwyżki płatnik co do zasady pobiera podatek według stawki podstawowej (19% lub 20%) – nawet jeśli umowa przewiduje stawkę niższą albo zwolnienie (art. 26 ust. 2e ustawy o CIT). Od 2022 r. mechanizm dotyczy wyłącznie wypłat na rzecz podmiotów powiązanych.
Jak uniknąć pobrania pełnej stawki?
- Oświadczenie WH-OSC – zarząd płatnika oświadcza, że posiada wymagane dokumenty, a po przeprowadzonej weryfikacji nie wie o okolicznościach wykluczających zastosowanie preferencji. Złożenie fałszywego oświadczenia grozi odpowiedzialnością karną skarbową.
- Opinia o stosowaniu preferencji (WH-OP) – wydawana przez Szefa KAS na wniosek podatnika; pozwala stosować preferencję bez pobierania podatku według pełnej stawki.
Zwrot podatku (WH-WCP)
Jeżeli podatek został pobrany według pełnej stawki, o jego zwrot może wystąpić podatnik albo płatnik, który wypłacił należność z własnych środków i poniósł ekonomiczny ciężar podatku. Do wniosku dołącza się dokumentację potwierdzającą prawo do preferencji – w tym certyfikat rezydencji i dowody prowadzenia rzeczywistej działalności.
Najczęstsze błędy płatników
- nieaktualny certyfikat rezydencji albo kopia niewiadomego pochodzenia,
- brak weryfikacji rzeczywistego właściciela przy odsetkach i należnościach licencyjnych wypłacanych do spółek holdingowych,
- niesumowanie wypłat na rzecz tego samego podmiotu powiązanego w ciągu roku,
- złożenie WH-OSC bez realnej weryfikacji dokumentów.
Pytania i odpowiedzi
Czy limit 2 mln zł dotyczy płatności za usługi niematerialne?+
Nie. Od 2022 r. mechanizm pay and refund obejmuje wyłącznie dywidendy, odsetki i należności licencyjne wypłacane podmiotom powiązanym.
Czy przy dywidendzie trzeba badać, czy odbiorca jest rzeczywistym właścicielem?+
Przy zwolnieniu z art. 22 ust. 4 ustawy o CIT – według aktualnej linii NSA – nie jest to odrębny warunek. Badanie jest natomiast konieczne przy stawkach z umów o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz przy odsetkach i należnościach licencyjnych.
Czy poniżej 2 mln zł wystarczy sam certyfikat rezydencji?+
Nie zawsze. Należyta staranność obowiązuje przy każdej wypłacie, a zakres weryfikacji zależy od rodzaju płatności i relacji z odbiorcą.
Kto odpowiada za niepobrany podatek u źródła?+
Płatnik – całym swoim majątkiem, jeżeli nie pobrał podatku albo pobrał go w zaniżonej wysokości.
Źródła i oficjalne serwisy
Opis ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej w Twojej sprawie. Szczegóły klientów zostały zanonimizowane.
