Blog

Przedsiębiorcy poszukują różnych form finansowania. Bardzo często, zamiast udawać się do banku i być narażonym na spełnienie szeregu formalnych i finansowych warunków, decydują się na pozyskanie środków w ramach umowy pożyczki, niekoniecznie pożyczki od udziałowca. Czy okazjonalne udzielenie pożyczki może powodować powstanie obowiązku podatkowego w VAT oraz PCC?

Na powyższe pytanie odpowiedzi może być kilka.

VAT

Pierwszy pogląd, jaki wykształcił się w orzecznictwie organów skarbowych stanowi, że jeśli pożyczki udzieli podmiot – podatnik VAT, to należy tę usługę zakwalifikować do jego sfery działalności zawodowej. Nie istotny jest w tym przypadku fakt, że przedmiotem działalności danego podmiotu nie jest udzielanie pożyczek. Organy skarbowe stoją na stanowisku, że każda część działalności gospodarczej podatnika powinna być opodatkowana podatkiem VAT. Umowy pożyczki również.
W związku z uznaniem umowy pożyczki za opodatkowaną, ustawa o VAT w art. 43 ust. 1 pkt 38 zwalnia z podatku VAT umowy pożyczki. Oznacza to, że np. wynagrodzenie w postaci odsetek będzie zwolnione z VAT.

Zwolnienie z opodatkowania VAT oznacza również brak obowiązku wystawienia faktury. Sprzedaż zwolnioną z opodatkowania na podstawie powyższych przepisów należy wykazać w deklaracji VAT-7.

Drugi pogląd, z którym można się spotkać w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowi, że tylko umowy pożyczki leżące w sferze zawodowej działalności przedsiębiorcy może być opodatkowane podatkiem VAT, w a konsekwencji zwolnione na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38.

PCC

Ustawa o PCC zwalnia z opodatkowania tym podatkiem czynności cywilnoprawne – np. umowy pożyczki, które na podstawie przepisów ustawy o VAT są zwolnione z podatku. W tym przypadku chodzi również o sytuację, w której podatnik VAT zwolniony podmiotowo (sprzedaż nie przekroczyła w roku 200 000 zł) udziela pożyczki.

PCC od umowy pożyczki wynosi 0,5% wartości pożyczonego kapitału. Obowiązek podatkowy ciąży na pożyczkobiorcy.

Z PCC zwolniona jest pożyczka udzielona przez udziałowca spółki z o.o.

Wszczęcie kontroli podatkowej powinno być zasadniczo poprzedzone pisemnym zawiadomieniem o zamiarze jej wszczęcia. Coraz częściej jednak organy skarbowe wykorzystują w tym celu przepisy ordynacji podatkowej, które pozwalają na wszczęcie kontroli podatkowej bez uprzedzenia.

1. Jeżeli podatnik wystąpił o zwrot VAT (nadwyżki podatku naliczonego nad należnym)

W tym przypadku organ skarbowy nie ma obowiązku zawiadamiania o zamiarze wszczęcia kontroli. Ma ona na celu sprawdzenie zasadności zwrotu.

2. Przeciwdziałanie popełnienia wykroczenia lub przestępstwa skarbowego – najczęstsze

Jeśli organ skarbowy ma podejrzenie, że przedsiębiorca popełnił lub może popełnić wykroczenie lub przestępstwo skarbowe, to w celu zapobieżeniu temu zjawisku, posiada uprawnienie do nagłego wszczęcia kontroli. Jest to kontrola na legitymację. W praktyce kontrolujący wszczynający nagłą kontrolę, najczęściej powołują się na tę podstawę.

3. Kontrola wszczęta w celu prowadzenia postępowania przygotowawczego

Naczelnicy urzędów skarbowych są podmiotami uprawnionymi do prowadzenia postępowania przygotowawczego w celu ujawnienia przestępstw skarbowych np. na żądanie prokuratury.

4. Kontrola w sprawie przychodów nieznajdujących pokrycia lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych

Kolejnym przypadkiem, w którym organy nie muszą zawiadamiać o zamiarze wszczęcia kontroli jest prowadzenie postępowania w sprawie kontroli przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych. Jeśli organ podejrzewa, że wydatki podatnika są niewspółmierne do osiąganych dochodów. Brak konieczności zawiadamiania jest podyktowany ograniczeniem możliwości fałszowania przez podatników dokumentów dowodzących o osiągniętym źródle dochodu np. umowy darowizny, umowy pożyczki.

5. Niezgłoszona działalność gospodarcza

Wiele podmiotów ukrywa faktyczne prowadzenie działalności gospodarczej. Często wynika to z niewiedzy podatnika, że dana aktywność może w świetle przepisów świadczyć o profesjonalnych działaniach podobnych do tych, jakie podejmują przedsiębiorcy. Branżą narażoną na tego typu uchybienia jest branża handlowa.

6. Kontrola kas fiskalnych

Są to tzw. kontrole doraźnie mające na celu  sprawdzenie sposobu ewidencjonowania obrotu za pomocą kasy fiskalnej, czy samego używania kasy fiskalnej. Najczęściej chodzi o sytuację, w której kontrolujący zachowujący się jak klienci (konsumenci) danego przedsiębiorcy sprawdzają, czy ten dokonując sprzedaży, po pierwsze ewidencjonował transakcję, a pod drugie, czy wydał paragon.

Organy skarbowe dysponują jeszcze wieloma podstawami prawnymi, które zwalniają z obowiązku wcześniejszego zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli i są to m.in.:

• przeciwdziałanie praniu brudnych pieniędzy,
• kontrola faktu zawieszenia działalności gospodarczej,
• prawomocne skazanie podatnika za przestępstwo skarbowe,
• zobowiązanie w postępowaniu egzekucyjnym,
• brak miejsca zamieszkania lub siedziby podatnika.

Kontrola podatkowa, co do zasady powinna zostać poprzedzona zawiadomieniem o zamiarze wszczęcia kontroli. Obowiązek ten wynika z realizacji zasady zaufania, to znaczy że organy podatkowe powinny prowadzić kontrolę w sposób budzący do nich zaufanie. Jest to również realizacja zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP).

Podjęcie czynności kontrolnych  przez naczelników urzędów skarbowych jest możliwe po doręczeniu kontrolowanemu podmiotowi zawiadomienia. Instytucja ta ma na celu ochronę kontrolowanego przed dezorganizacją prowadzonej działalności gospodarczej. Jest to też również czas dla przedsiębiorcy do przygotowania się do kontroli podatkowej – przygotowanie stosownej dokumentacji oraz jej ewentualne uzupełnienie.

Zawiadomienie o zamiarze wszczęcia kontroli sporządzane jest według wzoru i powinno zawierać:

1. Oznaczenie organu kontroli,
2. Datę i miejsce wystawienia,
3. Oznaczenie kontrolowanego,
4. Wskazanie zakresu kontroli,
5. Pouczenie o prawie złożenia korekty deklaracji,
6. Podpis osoby upoważnionej do zawiadomienia.

Wszczęcie kontroli może nastąpić w okresie od 8 do 30 dnia od doręczenia zawiadomienia. Oznacza to, że jeśli organ nie przystąpi do kontroli w tym terminie, jest zobligowany do ponownego wystosowania zawiadomienia do przedsiębiorcy.

Powyższe oznacza, że przedsiębiorca powinien dokładnie przeanalizować, jakiego podatku dotyczyć ma kontrola oraz za jaki okres oraz, czy kontrola została wszczęta w ustawowym terminie.

Istnieją również przesłanki wyłączające konieczność zawiadamiania przedsiębiorcy o zamiarze wszczęcia kontroli, a ona sama może być prowadzona nagle.

Już od stycznia 2020 roku, wszyscy podatnicy oraz płatnicy (pracodawcy) będą zobowiązani do wpłacania podatku za pomocą indywidualnie wygenerowanego rachunku bankowego tzw. mikrorachunku podatkowego.

Każdy podatnik i płatnik PIT, CIT i VAT samodzielnie generuje mikrorachunek za pośrednictwem strony internetowej Ministerstwa Finansów podając swój identyfikator podatkowy NIP lub PESEL. Generator mikrorachunku podatkowego można odnaleźć po kliknięciu w ten link przekierowujący na stronę MF.

Inne podatki niż PIT, CIT i VAT będą płacone w dotychczasowy sposób tj. na rachunki bankowe wymienione na stronach właściwych urzędów skarbowych.

Podoba zasada dotychczas obowiązuje opłacając składki na ZUS.

Wiele osób pracujących za granicą uzyskują emeryturę od tamtejszych urzędów podobnych do naszego rodzimego ZUSu lub KRUSu. Dodatkowo podatnicy oprócz zagranicznej emerytury uzyskują polską emeryturę z ZUS. Czy te środki będą podlegać opodatkowaniu w Polsce?

Na przykładzie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, którą Polska podpisała z Wielką Brytanią możemy dostrzec, że w myśl  art. 17 ust. 1 ww. Konwencji (umowy) z zastrzeżeniem postanowień artykułu 18 ustęp 2 niniejszej Konwencji (umowy), emerytury, renty i inne podobne wynagrodzenia wypłacane osobie mającej miejsce zamieszkania w Umawiającym się Państwie, podlegają opodatkowaniu tylko w tym Państwie.

Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt a) Konwencji, jakakolwiek emerytura wypłacana lub pochodząca z funduszy utworzonych przez Umawiające się Państwo, lub jego jednostkę terytorialną albo organ lokalny, osobie fizycznej z tytułu świadczenia usług na rzecz tego Państwa lub jego jednostki terytorialnej lub organu lokalnego, podlega opodatkowaniu tylko w tym Państwie.

W myśl natomiast art. 18 ust. 2 pkt b) tej Konwencji, bez względu na postanowienia punktu a) niniejszego ustępu, taka emerytura podlega opodatkowaniu tylko w drugim Umawiającym się Państwie, jeśli osoba ma miejsce zamieszkania w tym Państwie i jest obywatelem tego Państwa.

Powyższe oznacza, że jeżeli podatnik posiada miejsce zamieszkania w Polsce (wrócił na stałe do kraju) i uzyskuje świadczenie emerytalne z Anglii, to będzie ono opodatkowane w całości w Polsce – według zasad przewidzianych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. Niezależnie do tego, że w brytyjski system podatkowy przewiduje wyższą kwotę zwolnioną z opodatkowania – w Polsce nie będzie to zwolnienie przysługiwać.

Jeżeli podatnik owo świadczenie emerytalne uzyskuje na zagraniczny rachunek bankowy i bank nie potrąca miesięcznych 18% zaliczek na podatek, należy w Polsce co miesiąc samodzielnie odprowadzać zaliczki na podatek do urzędu skarbowego do 20 dnia następnego miesiąca, a w terminie do 30 kwietnia następnego roku złożyć deklarację podatkową PIT-36. Przy obliczeniu miesięcznych zaliczek na podatek należy uwzględnić kwotę wolną od podatku w wys. 46,34 zł miesięcznie.

Podatnicy mają możliwość wspólnego rozliczenia z małżonkiem.

Sejm w dniu 30 sierpnia 2019 r. uchwalił niższy PIT. Zmiana ma wejść w życie od 1 października 2019 r. Pisała o tym Rzeczpospolita w poniższym artykule, w którym miałem okazję występować w charakterze eksperta:

Skutki podatkowe organizacji imprezy integracyjnej dla pracowników

Okres letni, to czas, kiedy pracodawcy decydują się na zorganizowanie różnego rodzaju imprez i wyjazdów dla swoich pracowników i współpracowników. Przyjrzyjmy zatem jak od strony podatkowej oraz ubezpieczeń społecznych wyglądają poniesione przez pracodawcę wydatki na ten cel, zarówno po stronie praw i obowiązków pracodawcy,
jak również pracowników.

Koszty uzyskania przychodu pracodawcy

Aby można było uznać wydatek na imprezę integracyjną dla pracowników za koszt uzyskania przychodu, należy pamiętać o konieczności spełnienia podstawowego warunku – poniesienie wydatki w celu osiągnięcia przychodów, zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów. Wydatek również nie może znaleźć się w katalogu kosztów niestanowiących kosztów uzyskania przychodu. Wydatek na imprezę integracyjną w takim katalogu nie znajduje się. Aby taki wydatek można było uznać za koszt podatkowy, jego głównym celem musi być integracja pracowników, która wpływa na budowanie pozytywnych relacji między pracownikami, poprawę atmosfery wewnątrz organizacji oraz zwiększa lojalność w stosunku do pracodawcy. Bez wątpienia integracja pracowników prowadzi do zwiększenia efektywności pracy pracowników.

Organy podatkowe nie pozwalały na zaliczenie do kosztów podatkowych wydatków na imprezę integracyjną, jeśli jej uczestnikami byli również osoby współpracujące
z pracodawcą w ramach umów cywilnoprawnych. Sądy administracyjne orzekają jednak na korzyść podatników.

Niezmiennie wydatki na alkohol nie mogą zostać zaliczone do kosztów podatkowych, nawet w zwyczajowo przyjętych ilościach.

Odliczenie podatku VAT

Pracodawca ma prawo do odliczenia podatku naliczonego z wystawionych mu faktur za organizację imprezy integracyjnej. Oceniając tę kwestię, należy wziąć pod uwagę podstawową zasadę umożliwiającą odliczenia podatku VAT. Prawo do odliczenia podatku naliczonego przysługuje w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania działalności opodatkowanych. Zatem, gdy pracodawca wykonuje wyłącznie czynności opodatkowane, ma on prawo w całości odliczyć VAT naliczony.

Przychód po stronie pracownika

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowi, iż przychodami są otrzymane lub pozostawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze lub wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. W przypadku organizacji imprez integracyjnych często trudno jest jednoznacznie stwierdzić, czy konkretny pracownik zjawił się na takim spotkaniu, jak długo w nim uczestniczył oraz w jakim zakresie uczestniczył w wydatkach poniesionych przez pracodawcę tzn. jak dużo skonsumował. Nie można przyporządkować pracownikowi konkretnego świadczenia. Z tego też względu nie ma możliwości rozpoznania pracownikowi przychodu z nieodpłatnego świadczenia. Aby taki przychód można było rozpoznać, to wedle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego winny być spełnione łącznie trzy kryteria: spełnienia świadczenia  za zgodą pracownika – pracownik dobrowolnie z nich skorzystał, spełnienie świadczenia nastąpiło w interesie pracownika i przyniosły mu korzyść w postaci powiększenia aktywów lub uniknięcia wydatków oraz korzyść ta musi być wymierna i przypisana konkretnemu pracownikowi.

Zatory płatnicze wydają się być nieodzownym elementem prowadzenia działalności gospodarczej. Statystyki przedstawiane przez biura informacji gospodarczej wskazują, że jedynie co piąta faktura jest regulowana w terminie. Gdy kontrahent nie ureguluje nam należności w terminie, w konsekwencji nasz kontrahent może nie otrzymać od nas należności o czasie. Wówczas jako dłużnicy możemy zostać obciążeni odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz rekompensatą za koszty odzyskiwania należności 40 euro.

Odsetki są formą odszkodowania za opóźnienie w spełnianiu świadczeń pieniężnych.
W myśl art. 481 k.c., jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, to wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności. Stawka odsetek za opóźnienie w skali roku wynosi 7%, natomiast stawka odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych to 9,5%.

Oprócz odsetek ustawowych za opóźnienie, wierzycielowi, od dnia nabycia uprawnienia do odsetek, przysługuje od dłużnika, bez wezwania, równowartość kwoty 40 euro przeliczonej na złote według średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne, stanowiącej rekompensatę za koszty odzyskiwania należności. Powyższe stanowi regulację zawartą w art. 10 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych.

Zgodnie z przepisami obu ustaw o podatkach dochodowych, kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w ustawie. Istotny jest ścisły związek bezpośredni lub pośredni poniesienia kosztów z ewentualnym uzyskaniem przychodu. Poniesienie kosztu musi zmierzać do osiągnięcia, zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodu. Konieczne jest również niewystępowanie tego rodzaju kosztu w negatywnym katalogu kosztów wprost wyłączonych z możliwości zaliczenia do rachunku kosztów uzyskania przychodu.

Zapłata odsetek nieterminową zapłatę oraz kosztów windykacji za wykazuje związek z uzyskiwanym przychodem oraz jest związana z całokształtem prowadzenia działalności gospodarczej. Omawiane koszty nie stanowią wprost wyłączonych
z kosztów uzyskania przychodów kar umownych, odszkodowań z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad albo zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług.  Opóźnienia w zapłacie należności wobec klientów często spowodowane są względami niezależnymi od dłużnika – chwilowy brak płynności z powodu polityki płatności, którą realizują kontrahenci dłużnika. Zatory płatnicze, których ofiarami stają się zarówno wierzyciele, jak i dłużnicy powoduje, że konieczność zapłaty na rzecz wierzyciela odsetek i kosztów windykacji, staje się immanentnym elementem prowadzenia działalności gospodarczej.

Z przedstawionych względów, poniesienie przez dłużnika opisywanych kosztów może pomniejszyć podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych i osób prawnych.